De natuur van de koe
Koeien zijn intelligente kuddedieren met een rijk gevoelsleven. Ze herkennen tientallen soortgenoten, vormen hechte vriendschappen en zorgen samen voor kalveren. De band tussen moeder en kind is sterk en kan een leven lang duren.
Als herkauwers besteden koeien uren aan grazen en herkauwen.

De melkkoe in de intensieve veehouderij
In de vee-industrie draait alles om maximale melkproductie. Koeien krijgen jaarlijks een kalf, maar dat wordt meestal direct weggehaald – een ingreep die stress en onrust veroorzaakt bij zowel moeder als kalf.
Waar een koe vroeger 12 tot 20 liter melk per dag gaf, ligt dat nu vaak op 30 tot 35 liter of meer. Koeien die minder dan 18 tot 20 liter geven, worden al snel als onrendabel gezien.
Deze extreme productie leidt tot veel gezondheidsproblemen, zoals pijnlijke uierontstekingen en klauwproblemen. Koeien worden daardoor vaak al rond hun vijfde of zesde geslacht – simpelweg omdat ze ‘op’ zijn.

Kalfjes
Nederland importeert jaarlijks zo’n 700.000 tot 800.000 jonge kalveren uit het buitenland. In totaal worden hier ruim 1,3 miljoen kalveren gehouden voor de vleesproductie.

Deze kalfjes zijn vaak nog maar 10 tot 14 dagen oud als ze op transport gaan. Ze worden over lange afstanden vervoerd, soms meer dan 8 tot 19 uur. Tijdens deze ritten staan ze dicht op elkaar, raken uitgeput en hebben vaak moeite om te drinken. Veel dieren komen verzwakt of ziek aan, met bijvoorbeeld longontsteking of diarree. Het transport en het mengen van dieren uit verschillende landen vergroten bovendien de kans op ziekteverspreiding. Na aankomst worden de kalveren in Nederland vetgemest voor de slacht.

Dikbilrassen zoals de Belgische Witblauwe zijn doorgefokt op extreme spiergroei. Dat levert veel vlees op, maar heeft een prijs: 85–90% van de koeien kan niet natuurlijk bevallen en moet via een keizersnede kalven. Dat veroorzaakt extra pijn en verhoogt het risico op complicaties. Sommige koeien ondergaan dit meerdere keren.
Vleesrunderen leven vaak binnen, met weinig ruimte en zonder duidelijke welzijnsnormen. Soms staan ze op harde vloeren, wat leidt tot pootproblemen en kreupelheid.

Koeien worden jong drachtig, krijgen enkele kalveren en worden daarna snel afgemest en geslacht. Ook kalveren groeien vaak op zonder moeder, in beperkte ruimte en onder omstandigheden die hun gezondheid schaden.

De natuur van het varken
Varkens zijn slimme, gevoelige dieren. Ze communiceren met tientallen geluiden en lichaamstaal, en gebruiken hun snuit als een verfijnd zintuig om de wereld te verkennen en voedsel te vinden. In de vrije natuur leven ze in hechte groepen van zeugen en biggen. Ze zijn schoon: al jong zindelijk en ze houden hun ligplek gescheiden van hun mestplek. Modder is geen vuil, maar noodzaak. Varkens rollen erin om af te koelen en hun huid te beschermen.

Varkens in de intensieve veehouderij
In Nederland leven twaalf miljoen varkens uit het zicht van de consument. Moederzeugen liggen opgesloten in kraamkooien, waar ze zich nauwelijks kunnen bewegen en hun natuurlijke gedrag niet kunnen vertonen. Dit leidt tot stress, gezondheidsproblemen, en tot de geboorte van zwakke of dode biggen. Binnen het systeem van massaproductie wordt deze uitval als ingecalculeerd verlies geaccepteerd. Haar biggen worden geboren op plastic roosters. Ze kan ze niet verzorgen in de gesloten kooi. Na vier weken worden de biggen van hun moeder gescheiden en opgefokt in hokken met weinig ruimte. Door de omstandigheden komen longproblemen veel voor. Om bijtgedrag te voorkomen worden staarten ondanks een Europees verbod in 1991, nog steeds onverdoofd afgebrand, iets dat veel pijn veroorzaakt en vaak leidt tot ontstekingen

De natuur van de kip
Kippen zijn actieve scharrelaars. Ze besteden hun dag aan het zoeken naar voedsel, nemen stofbaden om hun veren schoon te houden en zoeken beschutting bij struiken en bomen.Het zijn sociale dieren met een duidelijke rangorde. Ze leven samen, slapen dicht bij elkaar en gaan bij schemering op stok. Een veilig nest is essentieel. Kippen nemen de tijd om een geschikte plek te vinden om hun ei te leggen.

Kippen in de intensieve veehouderij
De plofkip wordt nog steeds massaal gefokt. Hoewel veel supermarkten ermee gestopt zijn, zit deze kip nog in producten van fastfoodketens, diervoeder en snacks. Deze kippen worden al na zes weken geslacht, terwijl ze normaal 10 tot 15 jaar oud kunnen worden. Mannelijke kuikens worden direct na uitkomst vergast of in de versnipperaar gegooid, wat een vreselijke dood tot gevolg heeft.

De vrouwelijke kippen worden met 50.000 tot 220.000 stuks in een schuur boven op elkaar gehouden. In 6 weken transformeert een pluizig bolletje tot vleeshomp van 2,3 kilo. Tegen de tijd dat de kuikens zwaar genoeg zijn voor de slacht, zakken ze dikwijls door de poten op weg naar de voerbak. Miljoenen kuikens halen de leeftijd van zes weken niet. Er wordt daarom veel antibiotica gebruikt, om ervoor te zorgen dat er genoeg vleeskuikens zijn die de slachtleeftijd wél halen.

De bijtende ammoniak in hoge concentraties veroorzaakt borstblaren, en pootaandoeningen zoals voetzoollaesies en brandhakken. Pijnlijke zweren aan de poten zijn het resultaat. De ongezonde samenstelling van de lucht in de stallen, slecht geregelde temperaturen en stof, veroorzaken irritaties aan ogen en luchtwegen. Hoewel dagelijkse controle wettelijk verplicht is, maakt de enorme groepsgrootte dit in de praktijk moeilijk. Zieke dieren blijven vaak onbehandeld.

Ruwe vangst
Het vangen van kippen gaat gepaard met angst, stress en pijn. Onderzoek laat zien dat circa 8% van de dieren tijdens het vangen letsel oploopt: botbreuken, kneuzingen, ontwrichtingen en beschadigde vleugels of poten. Veel van deze verwondingen ontstaan doordat het snel moet en dieren klem komen te zitten bij het sluiten van kratten. De gangbare methode – kippen ondersteboven aan de poten grijpen en in kratten stoppen – vergroot de kans op ernstig letsel, zoals poten uit de kom. Veel verwondingen die later in het slachthuis worden vastgesteld, zijn al tijdens dit proces ontstaan.

Ook het transport, vaak urenlang, eist zijn tol. Elk jaar sterven kippen al vóór de slacht door deze behandeling. Een diervriendelijker vangmethode bestaat, maar wordt nog lang niet overal toegepast.

De natuur van de kalkoen
Kalkoenen zijn grondvogels die vooral lopen, maar korte stukken kunnen fladderen. In het wild leven ze in kleine groepen van een haan, enkele hennen en hun jongen.Ze slapen hoog in bomen, maar maken hun nest op de grond, waar de hen veel eieren legt. De wilde kalkoen komt van oorsprong uit Noord-Amerika en leeft daar nog steeds.

Kalkoenen in de intensieve veehouderij
Nederland heeft geen kalkoenfokbedrijven; kuikens komen uit het buitenland, waar voortplanting kunstmatig gebeurt. In Nederland leven zo’n 800.000 kalkoenen op circa 40 bedrijven, maar door meerdere rondes per jaar worden jaarlijks ongeveer 2,3 miljoen dieren afgemest voor de slacht.
Kalkoenen leven binnen, dicht op elkaar: tot vijf hennen of drie hanen per m². Natuurlijk gedrag – scharrelen, stofbaden, op stok gaan – is niet mogelijk. Door het grote verschil in gewicht worden hanen en hennen gescheiden gehouden. Ze groeien extreem snel, wat leidt tot pootproblemen en kreupelheid. Slechte leefomstandigheden zorgen voor ziektes, ontstekingen en verwondingen.

Omdat pikgedrag escaleert in deze omstandigheden, worden snavelpunten verwijderd. De sterfte is hoog: vooral bij hanen haalt één op de tien de slacht niet. Voor de slacht gaan de dieren levend op transport naar Duitsland.

De natuur van de eend
Eenden horen in en bij het water. Ze zwemmen, zoeken er voedsel en verzorgen hun veren. In de natuur zorgt de moeder voor haar jongen; in de winter leven eenden samen voor bescherming.

Eenden in de intensieve veehouderij
Eenden-eieren worden in machines uitgebroed. De kuikens worden naar grote opfokstallen met strooisel gebracht. Ze leven daar binnen op stro, maar zonder zwemwater en zonder daglicht.
Sinds 1998 mogen eenden om milieuredenen niet meer naar buiten. Ze hebben weinig ruimte en kunnen hun natuurlijke gedrag niet uitvoeren. Na zeven weken – bij een gewicht van ruim 3 kilo – gaan ze naar de slacht. Door de snelle groei hebben veel dieren gezondheidsproblemen.

Foie gras
Foie gras is de vervette lever van eenden of ganzen, tot wel tien keer groter dan normaal. Dit wordt bereikt door dieren twee keer per dag onder dwang te voeren: een buis duwt voedsel direct in de keel. Dat veroorzaakt pijn, stress en ernstige verwondingen, zoals beschadigde keel, infecties en botbreuken. De sterfte stijgt in deze periode tot tien à twintig keer hoger dan normaal. Wereldwijd worden jaarlijks meer dan 36 miljoen eenden en 0,5 miljoen ganzen zo gehouden. Frankrijk produceert het grootste deel. In Nederland is productie verboden, maar het product wordt nog wel geïmporteerd en gegeten.

De natuur van het schaap
Schapen zijn sociale groepsdieren die vereenzamen zonder soortgenoten. Het zijn vriendelijke, volgzame dieren die zelden de leiding nemen. Ze kunnen goed samen met geiten gehouden worden. Schapen eten gras en bladeren. Hoewel ze op grasland leven, is een stuk harde ondergrond, zoals beton, nodig om hun hoeven op natuurlijke wijze te laten slijten. Twee keer per jaar moeten ze geschoren worden. Na het scheren zijn schaduwplekken essentieel, omdat hun huid snel kan verbranden.

Een schaap in de intensieve veehouderij
In Nederland leven ruim een miljoen schapen, verdeeld over meer dan 12.000 bedrijven. De meeste worden gehouden voor lamsvlees en al rond zes maanden geslacht. Ongeveer zestig procent leeft in de professionele houderij, de rest bij hobbyhouders.
Schapen lopen vaak buiten met hun lammeren, die drie tot vier maanden bij de moeder blijven. Toch sterft één op de tien lammeren vroegtijdig door ondervoeding, onderkoeling of een laag geboortegewicht. Na scheiding worden ze in groepen geplaatst tot de slacht.
Ooien krijgen jaarlijks één tot twee lammeren, maar soms wordt met hormonen gestuurd op drie worpen in twee jaar. Daarmee verschuift de sector richting intensievere productie.
Schapen zijn gevoelig voor ziektes zoals kreupelheid en parasieten. Door veel medicijngebruik ontstaat resistentie. Tegelijk is er vaak te weinig toezicht, vooral bij hobbyhouders, waardoor verwaarlozing regelmatig voorkomt.

Lammeren en schapen, worden vaak onverdoofd geslacht voor Halal of Kosjer vlees. De slachter snijdt de nek van het schaap door. Daarna kan het nog tot anderhalve minuut duren voordat het schaap zijn of haar bewustzijn verliest.

De natuur van de geit
Geiten zijn sociale kuddedieren die niet zonder soortgenoten kunnen. Ze zijn slim, behendig en echte klimmers. Als herkauwers eten ze gras, takjes en schors en besteden ze veel tijd aan grazen en herkauwen.

De melkgeit in de intensieve veehouderij
In de vee-industrie leven geiten vrijwel altijd binnen, vaak in grote groepen met weinig ruimte. Een gemiddeld bedrijf telt 1000 melkgeiten, maar er zijn ook industriële bedrijven met 5000 geiten. Ze krijgen jaarlijks lammeren en produceren per geit tot zo’n 1.000 liter melk per jaar. Zodra de productie daalt, worden ze geslacht. Lammetjes worden meestal direct na de geboorte van hun moeder gescheiden, wat leidt tot stress en ziekte; een deel sterft vroegtijdig. Bokjes zijn economisch ‘over’ en worden vaak op transport gezet naar het buitenland. Veel geiten worden onthoornd om verwondingen in de krappe stallen te voorkomen, zonder pijnstilling achteraf.

Achter geitenkaas en melk zit veel leed.

De natuur van het konijn
Konijnen zijn sociale dieren die in groepen leven, met een duidelijke rangorde. In de natuur graven ze gangenstelsels, rennen, spelen en verzorgen elkaar. Beweging, schuilplekken en contact met soortgenoten zijn essentieel.

Het konijn in de intensieve veehouderij
In Nederland worden zo’n 300.000 tot 350.000 konijnen gehouden voor vleesproductie. Ze leven in kale draadgazen kooien zonder bodembedekking, wat leidt tot pijnlijke poten, stress en frustratie. Natuurlijk gedrag is vrijwel onmogelijk.

Jonge konijnen worden na 10 tot 12 weken geslacht; 1 op de 5 haalt die leeftijd niet.

Moederdieren zitten hun hele leven in zulke kooien. Ze worden via kunstmatige inseminatie vrijwel continu drachtig gehouden: na een maand krijgen ze een nest van gemiddeld negen jongen en tien tot twaalf dagen later zijn ze alweer zwanger. Zo krijgen ze tot zeven nestjes per jaar. Door stress en gezondheidsproblemen raken ze snel uitgeput en worden ze afgevoerd naar de slacht. In Nederland zijn geen konijnenslachthuizen; de dieren gaan levend op transport naar vooral Frankrijk en België.