Intensieve visserij

Foto door: © Nermeen Designs

Sommige vissoorten dreigen uit te sterven door overbevissing en bijvangst.De vangst en kweek van vis hebben impact op het milieu. Bij wilde vis is vooral van belang of de soort bedreigd is en hoe de vis gevangen wordt. Bij kweekvis spelen het gebruik van wilde vis in voer, antibiotica, chemicaliën en energie een rol. Verse vis wordt sneller verspild dan diepvriesvis.

Wilde vis en milieu

In 2022 werd wereldwijd ongeveer 92 miljoen ton wilde vis gevangen. Vissers gebruiken verschillende netten en lijnen, afhankelijk van de soort. Vis wordt vaak al op zee ingevroren en later als ‘verse’ vis verkocht (dan staat er ‘ontdooid’ op de verpakking).

Overbevissing…

Door klimaatverandering, vervuiling en overbevissing nemen vispopulaties af. Ongeveer 35 tot 37 procent van de visbestanden wordt overbevist. Het grootste deel van de overige bestanden wordt maximaal benut.

… en bijvangst

Vissers richten zich meestal op één soort, maar vangen ook andere dieren: andere vissoorten, jonge (ondermaatse) vis en zeedieren zoals krabben en zeesterren. Dit heet bijvangst.

Een deel wordt verkocht, een deel teruggegooid. Slechts 15 tot 30 procent van de teruggegooide vis overleeft, waardoor het grootste deel verloren gaat. Hoeveel eetbare vis precies wordt weggegooid is onbekend.

Aanlandplicht

Sinds 2015 moeten vissers in de Noordzee bepaalde bijvangst aan land brengen. Dit moet verspilling verminderen en vissers stimuleren selectiever te vissen.

Er is veel discussie: vissers stellen dat selectiever vissen vaak niet mogelijk is en dat teruggegooide vis nog een overlevingskans heeft. Ook kan bijvangst als voedsel dienen voor andere dieren. De effecten van de aanlandplicht op de visstand zijn nog steeds niet duidelijk.

Bijvangstwijzer

Nederlanders eten vooral bekende soorten zoals tong, schol en haring. Minder bekende soorten (zoals schar en wijting) worden vaak weggegooid.

Ook andere dieren in de netten

Naast vis raken ook vogels, dolfijnen, walvissen en zeeschildpadden verstrikt in netten, vaak met dodelijke afloop.

Grootste boosdoeners: boomkor, drijfnetten en spooknetten

Veel schade ontstaat door:

Boomkorvisserij: kettingen slepen over de zeebodem en beschadigen ecosystemen. Pulsvisserij (met stroom) is sinds 2019 verboden in de EU.
Drijfnetten: kilometerslange netten waarin ook andere dieren verstrikt raken.
Spooknetten: verloren netten die jarenlang blijven doden en bijdragen aan microplastics. Jaarlijks sterven hierdoor tienduizenden zeezoogdieren en honderdduizenden vogels.

Vervuiling door vissersschepen

Ongeveer 20 procent van het afval in zee komt van scheepvaart. Plastic afval breekt af tot microplastics en draagt bij aan de plastic soep.

Koelmiddelen uit schepen kunnen lekken en bijdragen aan klimaatverandering. Als er niets verandert, zal de hoeveelheid plastic in zee de komende decennia sterk toenemen.

Energieverbruik door visserij

70 tot 90 procent van de milieu-impact van vis zit in het brandstofgebruik van vissersboten. Vervoer per vliegtuig is 40 tot 50 keer belastender dan per schip.De vangstmethode maakt veel uit: boomkorvisserij en visserij op soorten zoals tonijn en garnalen kosten veel energie, terwijl vissen in scholen (zoals haring en makreel) minder energie vragen.

Kweekvis en milieu

De vraag naar vis groeit sterk. In 2022 werd wereldwijd voor het eerst meer vis gekweekt dan gevangen.

Kweekvis in open water

Open kweek (in zee of kustwater) kan vervuiling veroorzaken door mest, voer, medicijnen en chemicaliën.Voor 1 kilo kweekzalm is 2 tot 5 kilo wilde vis nodig, voor tonijn zelfs 10 tot 15 kilo. Ontsnapte kweekvissen kunnen wilde populaties verzwakken.

Garnalen en mangrove

Veel garnalenkweek leidt tot vernietiging van mangrovebossen en vervuiling door medicijnen en chemicaliën. Ook komen sociale misstanden voor.

Noordzeegarnalen worden vaak ver weg gepeld en weer terug vervoerd, wat extra energie kost.

Wilde zalm of kweekzalm?

Wilde zalm krijgt geen antibiotica, maar de vangst kan schade veroorzaken door overbevissing en bijvangst. Kweekzalm leeft vaak in krappe kooien en krijgt medicijnen. Voor het voer is 3 tot 4 kilo wilde vis nodig per kilo zalm. Soms wordt kleurstof toegevoegd om het vlees roze te maken.

Gesloten kweeksystemen

In gesloten systemen wordt water hergebruikt en is er minder vervuiling en geen ontsnapping van vissen. Nadeel blijft het gebruik van visvoer en aandacht voor dierenwelzijn.

Wat cijfers over vis

In 2022 werd wereldwijd ongeveer 223 miljoen ton vis geproduceerd. Ongeveer de helft komt uit kweek.Visserij zorgt voor circa 4 procent van de klimaatimpact van voedsel. De gemiddelde Nederlander eet ongeveer 5,5 kilo vis per jaar (eetbaar deel).

Dierenwelzijn

Vissen kunnen pijn, stress en angst ervaren. Er is weinig wetgeving. Onderzoek richt zich op diervriendelijkere vangst- en dodingsmethoden. Sommige keurmerken stellen eisen. In Nederland mag je paling niet meer levend in zoutbaden leggen.

Volksgezondheid

Men beweert nog steeds dat vette vis gezonde vetzuren bevat die goed zijn voor hart en bloedvaten. Maar in het vet van de vis kunnen zich schadelijke stoffen ophopen, zoals zware metalen, dioxines, bestrijdingsmiddelen en broomhoudende brandvertragers. Verder nemen vissen en schelpdieren microplastics op in hun weefsel, maar daarvan is nog niet bekend hoe schadelijk het voor ons is.